Son günlerde Urfa ve Maraş’tan gelen haberler, hepimizin kalbinde derin yaralar açtı. Bir psikolog olarak bu şiddet sarmalını izlerken, sorunu sadece bireysel bir "öfke kontrolü" eksikliği olarak görmenin ne kadar yetersiz kaldığını fark ediyorum. Şiddet; yalnızca psikolojik bir kriz değil, aynı zamanda politik ve yapısal bir sorundur. Çünkü beyin, içinde yaşadığı politik iklimden, ekonomik koşullardan ve adalet sisteminden bağımsız çalışmaz.

Peki, toplumsal şiddet tırmanırken politik söylemler ve sistemik sorunlar beynimizde nasıl bir tahribat yaratıyor? Ve bu gidişatı nasıl tersine çevirebiliriz?

1. Korku Siyaseti ve Amigdala Gaspı

Beynimizin tehdit algısından sorumlu bölgesi olan amigdala, evrimsel olarak hayatta kalmamızı sağlar. Ancak kutuplaştırıcı politik söylemler, sürekli pompalanan "iç ve dış düşman" anlatıları ve güvenlik kaygıları, toplumun amigdalasını sürekli alarm durumunda tutar. Korku siyaseti, kitleleri yönetmenin en eski yollarından biridir çünkü korkan bir beyinde, mantıklı düşünme ve sorgulamadan sorumlu prefrontal korteks (düşünen beyin) devre dışı kalır. Sürekli bir "amigdala gaspı" yaşayan toplumlar, manipülasyona daha açık hale gelir ve şiddeti bir savunma mekanizması olarak rasyonelleştirmeye başlar.

2. Yapısal Şiddet: Adaletsizlik ve Kronik Kortizol

Ekonomik krizler, derinleşen yoksulluk, geleceksizlik hissi ve adalet mekanizmalarına olan güvenin sarsılması, bireyler üzerinde kronik stres yaratır. Bu durum, beyinde sürekli bir kortizol (stres hormonu) zehirlenmesine yol açar. Sistemik eşitsizlikler (yapısal şiddet), bireylerin dürtü kontrol mekanizmalarını zayıflatır. Yani sokaktaki şiddet, çoğu zaman görünmez olan politik ve ekonomik şiddetin vücut bulmuş halidir. Temel ihtiyaçları karşılanmayan ve kendini güvende hissetmeyen bir beyinden sağlıklı kararlar almasını beklemek biyolojik olarak gerçek dışıdır.

3. Organize Ötekileştirme ve Empatinin Çöküşü

Karşımızdakinin acısını hissetmemizi sağlayan şey beynimizdeki ayna nöronlardır. Ancak politik dil, toplumu "biz ve onlar" olarak kesin hatlarla böldüğünde, ayna nöronlarımız karşı taraf için çalışmayı bırakır. Medya ve siyaset dili aracılığıyla bir grup insan sürekli olarak şeytanlaştırıldığında veya değersizleştirildiğinde, beyin bu kişilere karşı empati kurmayı reddeder. Şiddetin bu kadar kolaylaşmasının nörobiyolojik sebebi, kurbanın politik olarak insanlıktan çıkarılmış (dehumanizasyon) olmasıdır.

Peki Çözüm Nerede? Politik Nöroplastisite ve İyileşme

Şiddet nasıl sistemli bir şekilde öğreniliyor ve beynimizi değiştiriyorsa, barış ve bir arada yaşama kültürü de aynı yolla, yani nöroplastisite (beynin değişebilirliği) ile yeniden inşa edilebilir. Ancak bunun için sadece bireysel terapilere değil, makro düzeyde iyileştirici politikalara ihtiyacımız var:

• Şefkatli ve Kapsayıcı Bir Siyaset Dili: Siyasilerin ve karar alıcıların kullandığı dilin, toplumun sinir sistemini doğrudan etkilediğini kabul etmeliyiz. Öfkeyi kışkırtan değil, prefrontal korteksi (aklı ve mantığı) davet eden, sakinleştirici ve kapsayıcı bir iletişim dili talep etmek en temel yurttaşlık hakkımızdır.

• Sosyal Adalet ve Güvenlik: Toplumsal sinir sisteminin regüle olabilmesi için adalete, eşit fırsatlara ve ekonomik güvenceye ihtiyaç vardır. Sosyal devlet politikaları, en güçlü "antidepresan" ve şiddet önleyici mekanizmalardır.

• Sınırları Aşan Temas: Politik kutuplaşmanın panzehiri, ayna nöronlarımızı yeniden aktive etmektir. Bizden farklı düşünen, farklı yaşayan insanlarla kurduğumuz her insani temas, beynimizdeki önyargı duvarlarında bir gedik açar.

Sonuç olarak; Şiddet bireysel bir kusurdan ziyade, hastalanmış bir sistemin semptomudur. Urfa’da, Maraş’ta veya başka bir yerde yaşananları durdurmak istiyorsak, sadece bireylerin öfkesini değil, o öfkeyi besleyen politik ve yapısal bataklığı da kurutmak zorundayız. Toplumsal ruh sağlığı, ancak adil bir düzende yeşerebilir.